Een kwestie van geologische consensus

Tijdens deze frisse ochtendwandeling in de vroege herfst langs deBonneville Shoreline TrailNet boven het uitgestrekte Research Park van de Universiteit van Utah pauzeer ik even om op adem te komen na een gestage klim vanaf de parkeerplaats bij het begin van het pad. Het herinnert me eraan dat de moderne stad waarin ik woon altijd vol verrassingen zit. Ik heb dit pad al honderden keren bewandeld met mijn twee Labradors die vooruit draven op hun eigen snuffelmissies, maar de ervaring is altijd anders. Het weer, ontmoetingen met lokale dieren, of zoals vandaag, rookdeeltjes van nabijgelegen bosbranden, zorgen voor een sfeervol drama van dieproze en oranje tinten terwijl de zon verder opkomt.

En vanaf deze plek net boven de lineaire elegantie van deNatuurhistorisch Museum van Utah(NHMU) — met koper bekleed en gevelbekleding afkomstig uit de Rio Tinto Bingham Canyon-mijn, een enorme strook uitgegraven in de flank van het Oquirrh-gebergte aan de westelijke rand van de Salt Lake Valley, die je vanuit de ruimte kunt zien — word ik overvallen door een indringende herinnering aan hoe anders hetzelfde uitzicht eruit moet hebben gezien voor de eerste mensen die hier zo'n 13.000 tot 14.500 jaar geleden arriveerden. Toen stond ik net boven de oever van een enorm zoetwatermeer dat zich zo ver uitstrekte als het oog reikte, ingeklemd tussen de steile, met gletsjers bedekte bergen. Dinosaurussen liepen hier rond in het Vroege Jura, 201,3 miljoen jaar geleden. En nog verder terug, naar het Paleozoïcum, zou ik op de Sahara-achtige zandduinen van de westkust van Noord-Amerika hebben gestaan, 300 miljoen jaar eerder. Het is een spectaculair landschap dat de geschiedenis van talloze mensen in zich draagt, groots afgetekend op de heuvels en direct herkenbaar. Ik moet denken aan de woorden van John McPhee, de Pulitzerprijswinnende landschapschronist, wanneer ik de 'waarom zou je je er druk om maken'-vraag van geologie uitleg: "Als ik al dit schrijven tot één zin zou moeten beperken, dan zou ik deze kiezen: De top van de Mount Everest bestaat uit mariene kalksteen." In de grotere Salt Lake Valley is de geologische tijd een confronterend en direct herkenbaar verslag van rotsachtige millennia uit het verleden en onzekere seismische realiteiten in het heden.

De oude context van dwang

"Een kaart, zo wordt gezegd, brengt orde in verwondering," schreef schrijfster en Utah-landschapsliefhebber Ellen Meloy in "The Last Cheater's Waltz: Beauty and Violence in the Desert Southwest." Voor mij is een geologische kaart de beste manier om mijn verkenningstocht langs de Wasatch Front te organiseren, samen met mijn trouwe, ietwat verweerde exemplaar van "Roadside Geology of Utah" van Halka Chronic. (Tip: De meeste kaarten van de US Geological Survey zijn gratis online beschikbaar, maar voor verzamelaars/hamsteraars van papieren kaarten zoals ik, is een bezoek aan de website van de US Geological Survey zeker de moeite waard.)De boekwinkel van het Utah Department of Natural Resources in Salt Lake City.(een absolute aanrader). Maar je hebt geen tussenliggende geologische interpretatie nodig om te begrijpen hoe verrassend de omgeving van de Salt Lake Valley is.

Je hoeft alleen maar omhoog te kijken en om je heen te kijken.

Tijdens een recent bezoek aan het NHMU sprak ik met hoofdconservator Dr. Randall Irmis over de unieke geografische grenzen die ons moderne stedelijke landschap hebben bepaald. Als geowetenschapper met een achtergrond in paleontologie prijst Irmis het landschap van Utah als een fenomenale broedplaats voor wetenschappelijk onderwijs. "Geologie is een intuïtieve natuurwetenschap; met het blote oog kunnen we zien hoe het werkt", zegt hij over de wereld om ons heen. "We kunnen rimpelingen zien in een moderne rivierbedding, en dan omhoog kijken en een 200 miljoen jaar oude laag zien met rimpelpatronen die op dezelfde manier zijn gevormd."

Irmis wijst erop hoe de terugtrekkende en oprukkende kustlijn van het oude Lake Bonneville gedurende tienduizenden jaren onze huidige omgeving heeft gevormd. "Hoewel het zoet water was en op verschillende momenten een wisselend waterpeil had, heeft Lake Bonneville de geologie en geografie van de Salt Lake Valley en de Wasatch Front gevormd." Irmis wijst op het uitzicht over de stad vanuit de centrale ontmoetingsruimte van het museum, genaamd The Canyon, een verwijzing naar de beroemde geologische formaties van Utah. "Het is de reden waarom we duidelijke terrassen langs de vallei hebben, en het bepaalt het sediment waarop onze stad is gebouwd," met fijnkorrelige modderafzettingen onder de straten van het centrum en relatief recente (in geologische tijd) zachte sedimenten die een groot deel van de valleibodem omringen. Als gevolg hiervan, zegt Irmis, "worden fossielen uit de ijstijd gevonden op ogenschijnlijk zeer onwaarschijnlijke plaatsen in Utah."

Hij geeft het voorbeeld van een van de vroegste fossielen die aan de collectie van het museum zijn toegevoegd: een schedel van een muskusos uit het late Pleistoceen, gevonden tijdens de bouw van een kelder in 1871, nabij de kruising van State Street en South Temple in het centrum van Salt Lake City. Sinds die vroege ontdekking hebben wetenschappers andere, inmiddels uitgestorven, fossielen geïdentificeerd.Pleistocene megafaunazoals mammoeten, mastodonten, reuzenluiaards, kamelen en sabeltandkatten. Door de klimaatverandering kromp Lake Bonneville (de overblijfselen hiervan zijn het huidige Great Salt Lake en Utah Lake) en verdwenen de gletsjers in de hoge Alpen. De sporen van deze dynamische verandering leven vandaag de dag voort in de afstammelingen van de wilde dieren in Utah, zoals dikhoornschapen en bizons.

Gebaseerd op de inzichten van het Basin and Range-project.

Als we nog verder teruggaan in de geologische tijd, zien we dat de vorming van de Basin and Range Province – die zich uitstrekt van Sonora, Mexico, in het zuiden tot Zuidoost-Oregon, en van Oost-Californië in het westen tot Centraal-Utah in het oosten – de basis vormt voor de reeks bergketens en uitgestrekte hooggelegen woestijngebieden die kenmerkend zijn voor het huidige Intermountain West. De baanbrekende 19e-eeuwse geoloog Clarence Dutton beschreef de unieke verticale tektoniek van de regio als "veel korte, abrupte bergketens die er op de kaart uitzien als een leger rupsen dat naar het noorden kruipt", die zich vervolgens splitsen in twee kolommen: de bergketens van het Grote Bekken in Utah in het noordwesten en de Rocky Mountains in het noordnoordoosten. Ik zie deze tektoniek als rekstrepen, waarbij de vorming van bergen en de breuken van breuklijnen textuur toevoegen naarmate de buik van de regio in de loop der tijd krimpt en uitzet.

Aan het einde van het Oligoceen, zo'n 25 miljoen jaar geleden, vond er een subductie plaats tussen twee oceanische korstplaten langs de westrand van Noord-Amerika (botsten op elkaar en werden onder de plaat gedrukt). Dit vormde wat nu het San Andreas-breukenstelsel is. De krachten die op de continentale plaat inwerkten, zorgden ervoor dat deze zich uitstrekte tussen twee breuken, met de Wasatch-breuk bij Salt Lake City als oostelijke grens en de San Andreas-breuk in Californië als westelijke grens. "Gesteente vlak onder het aardoppervlak trekt niet uit elkaar als karamel," zegt Irmis over de vorming van dit kenmerkende landschap door middel van trekken, rekken en terugdeinzen. "Ze breken, en sommige stukken gaan omhoog, andere omlaag." De blokken die omhoog gaan? Dat zijn bergen. Bekkens zijn (je raadt het al) de plekken waar de zwaartekracht het overneemt en de blokken wegzakken.

En het gaat nog steeds door, een feit dat in maart na de aardbeving met een magnitude van 5,7 voor de inwoners van Utah pijnlijk duidelijk werd. De aanhoudende seismische activiteit van de Wasatch Front heeft sinds de jaren 70 invloed gehad op het ontwerp van gebouwen, inclusief aardbevingsbestendige aanpassingen aan iconische gebouwen zoals deStaatskapitol van Utahen gebouwen eromheenTempelpleinBezoekers van het NHMU kunnen met eigen ogen zien hoe wetenschappers en ingenieurs samenwerken om gebouwen veilig te maken in aardbevingsgevoelige gebieden. Het LEED-gecertificeerde museum is verankerd met een complex ondersteuningssysteem dat bestaat uit kolommen die 24 meter diep in de rotsbodem zijn geboord. Het gesteente dat bij dit proces is uitgegraven, vormt de karakteristieke gabionmuren van het museumterras.

Irmis zegt over onze unieke stedelijke omgeving: "De Wasatch Front is werkelijk fantastisch", met een complexe en rijke geologische geschiedenis. Je vindt er gneisformaties van 1,7 miljard jaar oud.Antilope-eilandin deGroot ZoutmeerIn Little Cottonwood Canyon bevinden zich overblijfselen van een miljard jaar oude mariene omgeving, klimmers klampen zich vast aan kwartsmonzoniet en granieten oppervlakken van 31 tot 26 miljoen jaar oud, en de U-vorm van de canyon vertelt het verhaal van de erosie van de 19 kilometer lange gletsjer die zich ooit uitstrekte van Albion Basin (bijSkigebied Alta) tot aan het oeroude Bonneville-meer, dat zo'n 30.000 jaar geleden ontstond. Dit alles wordt bedekt door recentere sedimenten uit de ijstijd, die slechts een paar duizend jaar oud zijn. "Je kunt 30 minuten in elke richting rijden en je kunt hier het grootste deel van de geologische geschiedenis van de aarde leren kennen," zegt Irmis over de Salt Lake Valley.

De stedelijke corridor van vandaag

Hoewel ik in de uitlopers van de Wasatch Mountains woon en gelukkig geen mastodonten en sabeltandkatten tegenkom, beïnvloeden de geografie en de bodemgesteldheid van onze smalle vallei onze moderne interactie met de natuur vrijwel dagelijks. Dit lange, relatief smalle stedelijke gebied wordt aan de ene kant begrensd door de steile hellingen van de Wasatch Mountains en aan de andere kant door de hoge, met struikgewas begroeide woestijnen rondom Great Salt Lake. Onze unieke en directe toegang tot de natuur is een enorme trekpleister voor bezoekers, met mogelijkheden voor wintersport, wandelen en mountainbiken op slechts enkele minuten van het stadscentrum. Daarmee ontstaat een complexe en dynamische wisselwerking tussen mens en dier, waarbij elanden, muildierherten, wapiti's, wilde kalkoenen, lynxen, coyotes en andere wilde dieren strijden om beschutting en voedsel.

De voedselbronnen die in deze regio van nature aanwezig waren, bepaalden waar mensen zich vestigden en floreerden, vanaf de eerste mensen die 13.000 jaar geleden in het gebied arriveerden tot op de dag van vandaag. Aan de rand van het uitgestrekte gebied van het oude Bonnevillemeer hebben archeologen vastgesteld dat het landschap rijk was aan wilde dieren en dat enorme gletsjermeren wemelden van de vissen. Verhalen over deze overvloed, opgetekend door de Ute, Paiute, Goshute en Navajo, worden van generatie op generatie doorgegeven. Naarmate mensen dieren domesticeerden en voedsel verbouwden in de Salt Lake Valley, bepaalde de geologie de voedingswaarde van de bodem. Of de rotsen poreus of niet-poreus waren, bepaalde de toegang tot het grondwater voor irrigatie en drinkwater. En de transcontinentale vogeltrekroutes weerspiegelen de basisbehoeften aan voedsel, water en beschutting die al tienduizenden jaren langs deze intermontane trekroute bestaan, een zegen voor internationale vogelaars die jaarlijks naar de Salt Lake Valley trekken om zeldzame soorten op hun levenslijst af te vinken.